Jeszcze do niedawna „patelnię” mogliśmy znaleźć nie tylko przy stacji metro Centrum. Rejon ulic Złota-Zgoda także się nagrzewał – i to bardzo. Zieleni było tam jak na lekarstwo, za to nie brakowało betonu. Postanowiliśmy odwrócić te proporcje i zmienić klimat (i w meteorologicznym, i w potocznym znaczeniu) na lepsze.

Miejska wyspa ciepła (UHI – urban heat island) to zjawisko, które polega na tym, że silnie zurbanizowane przestrzenie nagrzewają się znacznie bardziej niż otaczające je tereny. W Śródmieściu takich „patelni” niestety nie brakuje. Zmieniamy to, systematycznie rozpłytowując miasto i pozbywając się nadmiaru betonu.

W Nowym Centrum Warszawy estetyka jest ważna, ale nie jest celem samym w sobie. Za nowym wyglądem ulic i placów stoją konkretne korzyści dla mieszkańców: więcej zieleni, lepsze warunki do poruszania się, komfort przebywania w przestrzeni publicznej i lepsza adaptacja miasta do zmian klimatu. A jest jeszcze wiele do zrobienia.

Ulice jak lawa gorące

Rejon ulic Złotej i Zgoda jest przebudowywany w ramach projektu Nowe Centrum Warszawy. 3 sierpnia oficjalnie otworzyliśmy flagowy obszar, w kwartale działamy jeszcze przy Filharmonii Narodowej. Ta ostatnia część będzie gotowa jesienią.

W 2024 r., przed rozpoczęciem inwestycji, wspólnie z naukowcami z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN przeprowadziliśmy badania mikroklimatu rejonu Złota-Zgoda. Pomiary potwierdziły, że teren nadmiernie nagrzewa się w ciągu dnia i nie schładza nocą. Wentylację utrudniał ograniczony przepływ powietrza, wynikający z układu zabudowy.

Spośród 93 dni pomiarowych, ponad 40 nocy było bardzo gorących (temperatura nie spadała poniżej 18 st. C), a ponad 20 z nich to tzw. noce tropikalne (temperatura ≥ 20 st. C). To warunki, które znacząco zwiększają ryzyko przegrzania organizmu i są zagrożeniem dla zdrowia.

W tym samym okresie pomiarowym na zazielenionym osiedlu mieszkaniowym (ul. Podchorążych) gorących nocy było tylko 20, a tropikalnych – 5. W dawnej królewskiej rezydencji, Łazienkach Królewskich, było ich zaledwie (odpowiednio) 17 i 3.

Wyniki wyraźnie pokazują, że obecność zieleni ma istotny wpływ na temperaturę w mieście.

Zadbaliśmy o „klimatyzację”

Przed przebudową w kwartale Złota-Zgoda roślinności było niewiele, wręcz symbolicznie. Brakowało tam „naturalnych klimatyzatorów” – trawników, drzew, zieleńców. Sadzenie dużych drzew to jeden z najskuteczniejszych sposobów poprawy warunków klimatycznych. „Zielony baldachim” daje cień, wspiera naturalne chłodzenie, ogranicza odczuwanie wysokiej temperatury, zwiększa komfort korzystania z przestrzeni publicznej. Nowe nasadzenia to ważny element przebudowy w centrum Warszawy.

W kwartale Złota-Zgoda drzewa pojawiły się wszędzie tam, gdzie tylko pozwoliły na to warunki techniczne i przestrzenne. Posadzono 200 drzew, które wraz z bylinami i krzewami tworzą zielony obszar o powierzchni blisko 3 tys. m kw.

Zieleń w mieście spełnia wiele funkcji, nie tylko ozdobną. Rośliny upiększają i urozmaicają przestrzeń publiczną, a oprócz tego m.in.:

• oczyszczają powietrze,
• obniżają temperaturę i zwiększają wilgotność,
• zatrzymują wodę opadową,
• poprawiają samopoczucie,
• tłumią hałas,
• są naturalnym wygrodzeniem.

Zieleń łagodzi też skutki zmian klimatu i pozwala się na nie przygotować. Na ekstremalne zjawiska pogodowe szykujemy się nie tylko zazieleniając Nowe Centrum Warszawy.

Magazyn wody na wagę złota

Pod Placem Centralnym umieściliśmy cztery zbiorniki retencyjne. Wodę opadową będziemy też gromadzić w kwartale Złota-Zgoda. Na zjeździe do dawnego tunelu dla ruchu kołowego zbudowaliśmy dwa połączone ze sobą zbiorniki retencyjne. Mają chronić centrum przed podtopieniami, to też kluczowy element nowoczesnego systemu nawadniania.

Zgromadzona w zbiorniku deszczówka będzie służyła do podlewania okolicznej zieleni. Czujniki kontrolują jakość wody (m.in. monitorując obecność substancji ropopochodnych i poziom zasolenia), a jeśli jej parametry nie będą spełniały wymaganych norm, system przełączy się na zasilanie z miejskiej sieci wodociągowej. Warto zaznaczyć, że zimowe utrzymanie nowej przestrzeni będzie prowadzone bez użycia soli drogowej, z wykorzystaniem alternatywnych środków.

Zmiany klimatu to nie tylko gwałtowne ulewy, ale i coraz częstsze okresy suszy. Gromadzenie deszczówki i wykorzystywanie jej do utrzymania terenów zielonych to wykorzystywanie opadów, które wcześniej trafiały bezpośrednio do kanalizacji, ale i ograniczenie zużycia wody pitnej. Rozsądne gospodarowanie wodą jest dziś ważne jak nigdy dotąd.

Estetycznie, ale nie tylko

Na przebudowanej ulicy Złotej znalazły się także dwie fontanny – krajobrazowa, z kompozycją kamieni oraz miejscami do odpoczynku, a także tzw. mokry chodnik. Woda płynie w obiegu zamkniętym, a jej stan jest stale monitorowany. Fontanny są estetyczne, ale wygląd nie jest najważniejszy. Obniżają temperaturę, zwiększają wilgotność, wpływają na poprawę komfortu przebywania w centrum miasta.

Po zachodzie słońca parki ochładzają się błyskawicznie, beton całą noc oddaje ciepło. Zazielenianie miasta ma sprawić, że miejskich wysp ciepła będzie coraz mniej. Zamiast „patelni” będą przyjazne ludziom i środowisku przestrzenie. Jak się sprawdzają? Gdy zieleń się rozrośnie, powtórzymy wcześniejsze pomiary. Ale – wiedząc, że zieleń i retencja to skuteczne rozwiązania – jesteśmy dobrej myśli.